De informatie die nu volgt, kun je ook lezen in ons boek. Daar geven we volop voorbeelden en boeiende achtergrondinformatie! 

7 Zintuigen

We hebben allemaal op school geleerd dat er 5 zintuigen zijn. Dit zijn de vijf klassieke zintuigen die Aristoteles al benoemd heeft. Maar…. de kenners zijn het inmiddels niet meer eens over het aantal zintuigen. Afhankelijk van de definitie die je gebruikt, kom je op verschillende aantallen uit. Binnen de zintuiglijke prikkelverwerking gaan we uit van zeven zintuigen. Zeven? Ja, die van Aristoteles: zien, horen, ruiken, voelen en proeven. En dan nog twee minder bekende zintuigen: het evenwichtsorgaan en de propriocepsis (de positie- en bewegingszin van gewrichten en spieren).

Onder- en overprikkelde zintuigen

Wanneer de informatieverwerking vanuit de 7 zintuigen naar de hersenen niet goed verloopt (er wordt teveel of te weinig informatie doorgelaten), zijn de gevolgen voor ons gedrag groot. Hieronder bespreken we ze alle zeven.

Beweging (propriocepsis)

Deze prikkels worden waargenomen door zintuigen in onze spieren en gewrichten. Je voelt daarmee de houding van gewrichten en bewegingen. Zonder te hoeven kijken, voelen we precies waar en in welke positie onze lichaamsdelen zich bevinden en voel je hoe je beweegt. Je kunt daardoor een stoep op- of afstappen, zonder dat je naar je benen en de stoeprand hoeft te kijken en je weet daardoor –zonder naar je hand te kijken- of de vingers gestrekt of gebogen zijn.

Onderprikkelde propriocepsis

  • Je struikelt omdat je de positie van je voet ten opzichte van de vloer niet goed inschat.
  • Je ploft op je stoel, omdat je de afstand van je billen tot de zitting niet goed inschatte om gecoördineerd te kunnen ‘landen’.
  • Je gaat ruig met mensen en materialen om, omdat je geen idee hebt van hoeveel kracht er nodig is om iets op te pakken, of om iemand aan te tikken om aandacht te vragen.

Overprikkelde propriocepsis

  • Je voelt beweging heel sterk, waardoor je liever stil blijft zitten.
  • Je wilt niet door anderen bewogen worden (bijvoorbeeld wanneer je aan de hand genomen wordt).
  • Zelfs wanneer je stil zit voel je (de houding van) je spieren en gewrichten..

Tast

Deze prikkels worden waargenomen door onze huid. Je voelt daarmee bijvoorbeeld of iets glad of ruw is, hard of zacht of warm of koud.

Onderprikkelde tast

  • Je laat kleding verdraaid om je lichaam zitten.
  • Je hebt een verminderde gewaarwording van pijn en temperatuur.
  • Je merkt niet op dat je een vieze mond of vieze handen hebt.

Overprikkelde tast

  • Je bent overgevoelig voor aanraking van mensen en voorwerpen en kan daar geïrriteerd en zelfs agressief op reageren.
  • Je wordt de hele dag afgeleid door een klein labeltje in je kleding.
  • Je gruwelt bij het idee om deeg te moeten kneden, of om te kleien.

Evenwicht

Deze prikkels worden waargenomen in het evenwichtsorgaan, in ons hoofd naast het binnenoor. Het geeft informatie over (snelheid van) beweging, in welke stand ons hoofd zich bevindt en of we dreigen te vallen. Het lichaam voelt zich het beste in balans wanneer het hoofd rechtop is en de ogen horizontaal staan.

Onderprikkeld evenwichtsorgaan

  • Je hebt grote behoefte aan bewegen, zoals veel sporten.
  • Je bent altijd ‘in de weer’.
  • Je voelt niet wanneer je uit balans dreigt te raken en kunt vallen, waardoor je anderen laat schrikken door (onveilige) klim en klauteracties.

Overprikkeld evenwichtsorgaan

  • Je hebt het gevoel dat je heel snel uit balans raakt.
  • Activiteiten als trappen lopen, klimmen, klauteren en fietsen vind je angstaanjagend.
  • Je gaat liever niet van de waterglijbaan en vindt zelfs een roltrap al te eng.

Gehoor

Deze prikkels worden waargenomen door de oren.

Onderprikkeld gehoor (waarbij het gehoor intact is)

  • Je reageert niet wanneer je naam geroepen wordt.
  • Je mist mondelinge instructies en daardoor kan het voor anderen lijken alsof je hen negeert.
  • Je zet de radio veel harder dan je omgeving prettig vindt.

Overprikkeld gehoor

  • Je hersenen reageren alsof (hardere of onverwachte) geluiden bedreigend zijn, waar je angstig en gestrest van wordt omdat er adrenaline vrijkomt.
  • Je kunt in een drukke omgeving niet volgen wat iemand tegen je zegt, je hoort ook alle omgevingsgeluiden net zo hard als die ene persoon.
  • Je bent bij concerten, op de kermis of op een festival nooit zonder oordopjes te vinden.

Zicht

Deze prikkels worden waargenomen door de ogen.

Onderprikkeld zicht (terwijl je ogen goed functioneren)

  • Je kunt in een rommelige lade moeilijk de zaklamp, of de juiste vork vinden.
  • Je staart naar mensen en voorwerpen om meer informatie te krijgen.
  • Ook in de felle zon vind jij een zonnebril niet nodig.

Overprikkeld zicht

  • Je hebt last van (fel) licht.
  • Je wordt afgeleid door een teveel aan (kleurrijke) versieringen in een ruimte.
  • Je geeft de voorkeur aan donkere ruimten.

Geur

Deze prikkels worden waargenomen door de neus.

Onderprikkelde reuk

  • Je wilt graag aan voorwerpen en mensen ruiken.
  • Je neemt sterke geuren niet waar.
  • Je doet teveel aftershave of parfum op.

Overprikkelde reuk

  • Je bent heel gevoelig voor geuren.
  • Je kunt misselijk worden van een geur die door een ander niet geroken wordt.
  • Je gebruikt geurloze waspoeder, omdat je anders de hele dag je kleren ruikt.

Smaak

Deze prikkels worden waargenomen door de tong.

Onderprikkelde smaak

  • Je kauwt graag op voorwerpen.
  • Je zoekt sterke smaken op en houdt veel van mosterd en sambal.
  • Je probeert graag nieuwe recepten uit.

Overprikkelde smaak

  • Je bent een hele kieskeurige eter.
  • Je kokhalst makkelijk.
  • Je beperkt jezelf tot bepaalde smaken en/of structuren.